Als een dierbare van je (chronisch) ziek wordt of blijkt te zijn spreek je van levend verlies. Deze vorm van rouw wordt vaak niet herkend omdat alle aandacht in eerste instantie naar de zieke gaat. Niet alleen de zieke, maar ook de naasten moeten (dagelijks) leren leven met beperkingen die bij het levend verlies komen kijken.
Levend verlies, wat is dat?
Levend verlies kan voortkomen uit een ziekte, persoonlijke beperking, maar ook bij een probleem in onze omgeving, zoals bij verslaving. Bij levend verlies is er vaak voor langere tijd sprake van rouw, soms levenslang. Het is namelijk een constant proces van loslaten en het aanpassen van verwachtingen. Misschien zelfs het loslaten of aanpassen van toekomstplannen.
Voorbeelden van levend verlies zijn leven met een ernstige lichamelijke of psychische aandoening, leven met een kind met beperkingen, levend met een verslaafde, een vermist kind of kind dat je niet meer ziet door bijvoorbeeld een echtscheiding, maar ook ongewenste kinderloosheid.
Wat de verschillende soorten levend verlies met elkaar gemeen hebben, is de onzekerheid over wat er kan gebeuren die maar blijft voortduren en het niet-eindigende karakter. Chronische rouw is een normale reactie op een verlies dat niet-eindigt of blijft, het verlies blijft namelijk. Daarmee is deze rouw ook anders dan de rouw na een overlijden. Bij rouw na overlijden mag je er vanuit gaan dat de intensiteit na verloop van tijd minder wordt. De rouw bij levend verlies kent pieken en dalen, het kan intenser worden en zelfs toenemen.
De invulling van de vier rouwtaken die door Psycholoog William Worden zijn bij levend verlies anders ingevuld dan bij rouw bij een overlijden
Rouw taak 1 | Het aanvaarden van het verlies
Het volledig begrijpen en aanvaarden van het verlies kan bij levend verlies eerder overweldigend zijn, dan helpend. Ons brein beschermd ons door een deel te ontkennen of weg te stoppen. Ook is er soms sprake van herhaald verlies, bijvoorbeeld bij Parkinson, op het begin kan de persoon misschien nog alles, maar na verloop van tijd kan de vitaliteit afnemen. Het kan dus zijn dat deze taak keer op keer opnieuw voorbij komt. Als je toch aan de slag wil met deze taak, dan raad ik je aan het verschil te maken tussen de persoon en de situatie. Je accepteert de persoon waar het om gaan volledig, maar de ziekte of beperking niet en dat hoeft ook niet.
Rouw taak 2 | Het ervaren van de pijn en het verdriet
Boosheid en verdriet zijn emoties die vaak bij levend verlies naar boven komen. Alleen willen mensen ze verbergen omdat de persoon er vaak nog is, en voor die persoon is het toch veel erger? Het kan helpen om de boosheid te bespreken en de boosheid vooral te richten op de situatie. Boosheid om wat jou en je dierbare overkomt is normaal. Boosheid die niet geuit wordt kan ziekmakend zijn voor jezelf en je relaties.
Rouw taak 3 | Aanpassen aan een leven met levend verlies
Deze taak is haast onmogelijk. Wat je vaak ziet is dat gevoel gedempt wordt als verdediging tegen nieuwe confrontaties of pijnen. Dat is heel normaal. Hierdoor ervaar je geen intens verdrietige emoties meer, maar ook geen fijne emoties. Wat helpend is, is dat erkend wordt dat er geleefd wordt met levend verlies en dat dat zwaar is.
Rouw taak 4 | De draad weer oppakken
Deze taak gaat niet op bij levend verlies.
Praktische tips
De situatie is het probleem, niet de persoon:
- Het feit dat het verdriet en andere emoties aanhouden ligt in de aanhoudende situatie en niet aan de persoon. Het is een abnormale situatie.
Erken emoties:
- Emoties zijn er om je te helpen, laat ze er zijn. Het is niet gek dat je boos, bang of verdrietig bent.
- Praat met personen waar je je fijn bij voelt over je emoties.
- Verwacht niet dat je op een bepaalde moment er “overheen” bent en geef jezelf niet de schuld als je opeens overrompeld wordt door emoties.
Probeer de focus te leggen op wel nog kan:
- Probeer je te richten op de sterke of positieve kanten van de situatie. Hoe lastig dit ook is, het kan wel helpen.
- De focus leggen op positieve aspecten kan ook leiden tot groei. Dit klinkt misschien gek, maar juist is intens verdrietige situaties weet je wat je nodig hebt en kan je groeien op persoonlijk vlak.
Houd routines in stand:
- Probeer de dagelijkse routines en structuur te behouden. Routine kan een gevoel van stabiliteit bieden in een tijd van verandering en onzekerheid.
Contact
Mocht je het lastig vinden om hier doorheen te komen en kan je wat hulp gebruiken? Neem dan contact met mij op.